Αποκατάσταση – ανάπλαση σεισμόπληκτου διατηρητέου κτηρίου στην οδό Τσάμη Καρατάση 60, Αθήνα, και μετατροπή σε Βιοκλιματική κατοικία

1. ΓΕΝΙΚΑ

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι η Αποκατάσταση–Ανάπλαση διατηρητέου σεισμόπληκτου κτιρίου στου Φιλοπάππου και η μετατροπή του σε Βιοκλιματική-Βιο-οικολογική κατοικία που θα παρέχει στο χρήστη άνεση από πλευράς θέρμανσης-ψύξης, δροσισμού, φωτισμού, ηλιασμού, κλπ, χάρη στο σωστό ανασχεδιασμό του.

2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Πρόκειται για διώροφο λιθόκτιστο κεραμοσκεπές κτήριο, που έχει κηρυχθεί διατηρητέο από το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. με βάση την Υ. Α.  ΟΙΚ. 102008 / 7760 / 1993,  Φ.Ε.Κ. 78 Δ /5 – 2 – 1993. Το κτήριο αποτελείται από το κυρίως κτίσμα, που έχει κτισθεί στο τελευταίο τέταρτο του προπερασμένου αιώνα και τα παραρτήματά του, που είναι μεταγενέστερες προσθήκες και σχηματίζουν μεταξύ τους Π, δημιουργώντας μια εσωτερική αυλή προς τα νότια, που επικοινωνεί με τον δρόμο μέσω ασκεπούς διαδρόμου (αστρέχας) από δευτερεύουσα μεταλλική πόρτα, ενώ η κύρια είσοδος ανοίγεται στον άξονα συμμετρίας της όψης. Πρέπει να σημειωθεί ότι, λόγω κλίσης του φυσικού εδάφους, το επίπεδο της αυλής, αλλά και της κατοικίας, έχει σημαντική υψομετρική διαφορά από το επίπεδο του δρόμου. Για τον λόγο αυτό, έχει διαμορφωθεί κλίμακα ανόδου στην κυρία είσοδο, με άξονα παράλληλο στο δρόμο, που αποτελεί σημαντικό στοιχείο της όψης. Εκατέρωθεν της κυρίας εισόδου και συμμετρικά ως προς αυτήν ανοίγονται δύο μπαλκονόθυρες, με επιμήκεις αναλογίες, κατά τα νεοκλασικά πρότυπα, με μεταγενέστερους εξώστες από σκυρόδεμα και ευτελή μεταλλικά κιγκλιδώματα. Η στέψη της κύριας όψης γίνεται με γείσο με οδόντες και κυμάτια, πάνω στο οποίο απολήγει η κεραμοσκεπή, που σήμερα έχει καταρρεύσει. Οι δύο ως άνω μπαλκονόθυρες της όψης βρίσκονται ψηλότερα από την είσοδο κατά 1m περίπου, λόγω της υψομετρικής διαφοράς της κατοικίας με το πλατύσκαλο εισόδου. Αυτό το γεγονός, φέρνει τις μπαλκονόθυρες σε ασυνήθιστα μικρή απόσταση από το γείσο της στέγης, ενώ το ύψος του τυφλού τοίχου κάτω από τα ανοίγματα γίνεται πολύ μεγάλο, (σήμερα έχει διαιρεθεί σε 3 οριζόντια τμήματα με αλλεπάλληλες επιστρώσεις από τσιμέντο). Το επίπεδο του δαπέδου της κατοικίας εμφανίζεται στην όψη με τη μορφή οριζόντιας ταινίας κάτω από τα ανοίγματα, σήμερα κατεστραμμένης κατά το μεγαλύτερο μέρος της.

Ο φέρων οργανισμός του κυρίως κτηρίου είναι αργολιθοδομή πάχους 50εκ. και μπατική πλινθοδομή πάχους 20εκ. από συμπαγείς πλίνθους. Το πάτωμα αποτελείται από ξύλινες πατοδοκούς, ομοίως η στέγη αποτελείται από ξύλινα ζευκτά, ενώ και το δάπεδο είναι, επίσης, ξύλινο. Τα πίσω μεταγενέστερα κτίσματα που ανοίγονται στην κεντρική αυλή είναι σύμμεικτες κατασκευές με κατακόρυφα φέροντα στοιχεία από αργολιθοδομή, πλινθοδομή  συμπαγών και διάτρητων πλίνθων, και οπλισμένο σκυρόδεμα (υποστηλώματα), ενώ κατά την οριζόντια έννοια υπάρχουν στοιχεία από οπλισμένο σκυρόδεμα (πλάκα, εξώστες, προστεγάσματα) και ξύλινες δοκούς στο ισόγειο (οροφή).

3. ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ

Τόσο το αρχικό κτίσμα όσο και τα προσαρτήματα έχουν υποστεί πρόσφατες επέμβασεις και αλλοιώσεις. Το κτίριο έχει υποστεί εκτεταμένες βλάβες – ζημιές – φθορές από τον πρόσφατο σεισμό της 7/ 9/ 1999, όπως καταρρεύσεις στεγών και πατωμάτων, σοβαρές   διαμπερείς ρηγματώσεις σε φέρουσες τοιχοποιίες, κοιλιάσματα και καταπτώσεις τοίχων, φερόντων και μη φερόντων. Εκτεταμένες φθορές απαντώνται επίσης στα δάπεδα, ξύλινα και από τσιμεντόπλακες καθώς και στα ξύλινα κουφώματα, εσωτερικά και εξωτερικά, πολλά από τα οποία είναι  μεταγενέστερα.

4. ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Η Αποκατάσταση του κτηρίου γίνεται με γνώμονα:

  • το σεβασμό των στοιχείων του Νεοκλασικισμού, της τυπολογίας και της βασικής αρχιτεκτονικής σύνθεσης του κτηρίου,
  • τη λειτουργική εξυπηρέτηση των χώρων και
  • τις αρχές της Βιοκλιματικής Αρχιτεκτονικής που ενστερνίζεται και ο νέος ΓΟΚ.

Στo πλαίσιo αυτό, διατηρούνται τα περιγράμματα των παλαιών όγκων, ενώ γίνονται σεβαστά και αποκτούν νέα μορφή και λειτουργία, το γενικό σχήμα Π της κάτοψης και η εσωτερική αυλή, κέντρο ζωής του παλαιού σπιτιού.

Το κτίριο αναπτύσσεται σε τέσσερις στάθμες εκ των οποίων η Α΄ στάθμη (Υπόγειο),(±0.00,-0.30) έχει τους βοηθητικούς χώρους (χώρος στάθμευσης, αποθήκη, λεβητοστάσιο). Στην Β΄ στάθμη (+2.30,+3.00), βρίσκονται  οι κύριοι χώροι χρήσης (κουζίνα, σαλόνι, τραπεζαρία) καθώς και το w.c. ξένων και μια αποθήκη τροφίμων. Στην Γ΄ στάθμη (+5.30,+5.50), βρίσκεται ένα υπνοδωμάτιο με το δικό του  w.c.,καθώς και ο χώρος μιας μικρής βιβλιοθήκης που αναπτύσσεται πάνω σε ένα περιμετρικό πατάρι από όπου έχει κανείς τη δυνατότητα οπτικής επικοινωνίας μέσω ενός αιθρίου με το χώρο της τραπεζαρίας της Β΄ στάθμης. Στην Δ΄ στάθμη βρίσκονται δύο υπνοδωμάτια και ένα κοινό για αυτά w.c.

Η τριώροφη όψη του πίσω όγκου διαμορφώνεται με ανοίγματα, όπου ο χωρισμός έχει γίνει με βάση τις σταθερές επιμήκεις αναλογίες του ανοίγματος της παλαιάς νεοκλασικής όψης (1.00 x 1.80 m  περίπου), ενώ προστίθενται ελαφροί μεταλλικοί εξώστες, από την όψη.

Η στέγαση του υπόλοιπου παλαιού εμπρός κτίσματος γίνεται με δώμα από οπλισμένο σκυρόδεμα για την εξασφάλιση καλύτερης συμπεριφοράς του κτηρίου έναντι σεισμού, και αρτιότερης στεγάνωσης, αλλά και για την κάλυψη σύγχρονων αναγκών. Η επιλογή αυτή είναι συμβατή με τα δώματα των νεοκλασικών κτιρίων, όπου μάλιστα αναπτύσσονταν πέργκολες και διάφοροι κλειστοί βοηθητικοί χώροι που προσεγγίζονταν με ελαφρές κυκλικές σκάλες, όπως ακριβώς και στη δική μας περίπτωση. Τα δώματα αυτά είχαν φαρδύ στηθαίο, με όψη διαχωρισμένη σε μετώπες με τετράγωνους ημίπεσσους. Κατά τη λογική αυτή, προτείνεται η κατασκευή νέου στηθαίου με τριμερή διαχωρισμό, πάνω στους άξονες των ανοιγμάτων της όψης. Το στηθαίο θα διατρέχει ολόκληρη την όψη με ύψος 1 m περίπου, με αποτέλεσμα να αποκρύπτεται ολοκληρωτικά το επικλινές βιοκλιματικό τζαμωτό κάλυψης του καθιστικού.

Παράλληλα, προτείνεται η διατήρηση των παλαιών ΤΡΑΒΗΧΤΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ (κυματίων και οδόντων διαμόρφωσης γείσου στην όψη), με μικρή όμως μετατόπιση καθ’ ύψος, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, η απόσταση ανάμεσα στα παράθυρα της όψης και το γείσο είναι σήμερα ασυνήθιστα μικρή και πιστεύεται ότι είναι αποτέλεσμα νεότερης επέμβασης. Με τη μετατόπιση αυτή επιχειρείται να αποδοθεί στο νεοκλασικό η ελλείπουσα παλαιά «αίγλη» του.

Για τη Στερεωτική Αποκατάσταση του κτηρίου, (αποκατάσταση βλαβών – ζημιών από το σεισμό και φθορών), θα απαιτηθεί να γίνουν εκτεταμένες εργασίες στον φέροντα οργανισμό, αλλά και στα υπόλοιπα στοιχεία και μέλη του.

Πιο συγκεκριμένα, στο αρχικό κτίσμα, (εμπρός), το οποίο είναι και το μόνο που παρουσιάζει στην όψη του κάποια στοιχεία νεοκλασικισμού, θα διατηρηθεί το βασικό κέλυφος και τα διακοσμητικά στοιχεία, ενώ προτείνεται η κατεδάφιση και η πλήρης ανακατασκευή των βοηθητικών μεταγενέστερων κτισμάτων στο πλαίσιο, όχι μόνο των λειτουργικών αναγκών του κτηρίου αλλά και επειδή πρόκειται για σύμμεικτες κατασκευές με πολύ κακής ποιότητας υλικά (πέτρα, τούβλα, μπετόν), οι οποίες έχουν υποστεί τόσο σοβαρές ζημιές από τον σεισμό όσο και πολλές διαχρονικές επεμβάσεις και δεν είναι δυνατόν να επισκευασθούν με τρόπο ασφαλή για τον χρήστη.

Η κατασκευή γίνεται με γνώμονα τον εναρμονισμό των πίσω κτισμάτων με το αρχικό εμπρός κτίσμα.

Οι λιθοδομές του κυρίως κτηρίου θα καθαρισθούν επιμελώς από επιχρίσματα και κονιάματα, αφού κατασκευασθούν τα καλούπια – μήτρες για τα κυμάτια, θα γίνει βαθύ αρμολόγημα, καθολικά ενέματα και εκτοξευτά ενισχυμένα επιχρίσματα, ενώ στα πατώματα θα αντικατασταθούν οι παλιές φθαρμένες δοκοί με νέες από αντεπικολλητή ξυλεία ή ξυλεία καστανιάς ελληνική α! ποιότητας ή με πλάκα από σκυρόδεμα.

Θα γίνει αντικατάσταση όμοιας με τα παλαιά,όλων των ξύλινων κουφωμάτων καθώς και των μεταλλικών κιγκλιδωμάτων των εξωστών και της εξώθυρας της κύριας όψης. Επίσης οι δύο νέες εξώθυρες  που ανοίγονται στην όψη αυτή, σχεδιάζονται έτσι ώστε αισθητικά, να εντάσσονται αρμονικά με τα υπάρχοντα ανοίγματα και να μην ξενίζει η παρουσία τους.

Για την μετατροπή του κτιρίου σε βιοκλιματικό, βιο-οικολογικό θα χρησιμοποιηθούν τα ακόλουθα υλικά και τεχνικές:

Καταρχήν διατηρείται το υπάρχον περίγραμμα Π με τον ακάλυπτο χώρο, προς Νότο όχι μόνο για λόγους αρχιτεκτονικούς αλλά και για λόγους βιοκλιματικούς.

5. ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

5.1. Περιβάλλον χώρος

Ο περιβάλλον χώρος σχεδιάστηκε έτσι ώστε να μειωθεί στο μέγιστο δυνατό η επίδραση του κλίματος (ζέστη-κρύο). Για το σκοπό αυτό :

  • τοποθετείται στο δώμα πράσινη στέγη
  • σε δώματα βεράντα και αυλή τοποθετούντα πέργκολες με φυτά φυλλοβόλα. Τα φυτά στις πέργκολες θα καλύπτουν τόσο τα άνω μέρη, όσο και τα πλαϊνά σαν κατακόρυφα πετάσματα για προστασία από τον ήλιο.
  • στο χώρο της αυλής κατασκευάζεται επίσης μικρό συντριβάνι για καλύτερο δροσισμό του χώρου κατά τις ημέρες του καλοκαιριού.

5.2. Κτήριο

  • Το τσιμέντο που θα χρησιμοποιηθεί σε όλες τις εργασίες δεν θα περιέχει ιπτάμενη τέφρα, ο δε  σιδηροπλισμός δεν θα είναι ανακυκλωμένος.
  • Οι τοίχοι του κτιρίου μονώνονται κατάλληλα με τη χρήση Heraklit και σοβατίζονται με ειδικό θερμοσοβά. Μικρό μέρος του Νότιου τοίχου διαμορφώνεται κατά τρόπο ώστε να λειτουργήσει σαν τοίχος  TROMPE.
  • Στα κουφώματα που γίνονται ξύλινα όπως τα παλιά τοποθετούνται λάστιχα και βουρτσάκια για καλύτερη σφράγιση. Στα υαλοστάσια χρησιμοποιούνται ειδικά θερμομονωτικά κρύσταλλα με αυξημένο συντελεστή θερμοπερατότητας Κ.
  • Στα πατώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα γίνεται χρήση Heraklit. Στα δάπεδα θα χρησιμοποιηθεί κυρίως cotto, τσιμεντοπλακίδια, ή και εφυαλωμένα πλακίδια (στις τουαλέτες) και ξύλο, που θα βερνικωθεί με κερί, ενώ θα αποφευχθεί παντελώς η χρήση γρανίτη.
  • Στο καθιστικό κατασκευάζεται βιοδυναμικό τζάκι, που συνδέεται με τα θερμαντικά σώματα χάρη στην ορθή λειτουργία του οποίου θα εξοικονομείται μεγάλη ποσότητα ενέργειας. Κατά τους θερινούς μήνες, το τζάκι μέσω των οπών εξαερισμού, θα χρησιμοποιείται για το δροσισμό της κατοικίας ως Αιολική καμινάδα.
  • Στο δώμα και στη στέγη του κτιρίου η θέση των ηλιακών συλλεκτών για ζεστό νερό επιλέγεται, έτσι ώστε να μην προσβάλλεται η αισθητική του κτιρίου. Συμπληρωματικά, η θέρμανση – ψύξη γίνεται με Φυσικό αέριο.
  • Τμήμα της πλάκας πάνω από την σκάλα που οδηγεί στο πίσω δώμα, κατασκευάζεται έτσι ώστε να υπάρχει πλαϊνός φεγγίτης, μέσω του οποίου κατά τους θερινούς μήνες εκτονώνεται η ζέστη.
  • Επιπλέον, προτείνεται Γείωση του σιδηροπλισμού για αποφυγή κλωβού Faraday, τοποθέτηση των Ηλεκτρολογικών καλωδιώσεων ακτινωτά και όχι κυκλικά και χρήση ειδικών διακοπτών «bioswitch»στον κεντρικό πίνακα για διακοπή του ηλεκτρικού πεδίου στα υπνοδωμάτια κατά την ώρα του ύπνου.
  • Επίσης, προβλέπεται κατασκευή μικρού ηλιακού φούρνου.