ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΜΦΙΣΣΑΣ

Ο Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Άμφισσας αποτελεί σπουδαίο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΝΗΜΕΙΟ κηρυγμένο διατηρητέο με το Β.Δ. 19-4-1921, Φ.Ε.Κ. 68/ Α / 26-4-1921.

Πρόκειται για μνημείο περίτεχνο από τα σημαντικότερα της μέσης Βυζαντινής περιόδου.

Κτητορική επιγραφή δεν υπάρχει, έτσι δεν μας είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία κατασκευής. Κατά τον MILLET το Μνημείο χρονολογείται στον 11ο μ Χ. αιώνα, ενώ από τον MEGAW χρονολογείται στο 1ο τέταρτο του 12ου μ. Χ. αιώνα.

Με το Μνημείο έχει διεξοδικά ασχοληθεί ο Αναστάσιος Ορλάνδος στη δημοσίευσή του «Ο παρά την Άμφισσαν Ναός του Σωτήρος» στο ΑΒΜΕ (Αρχείο των Βυζαντινών Μνημείων της Ελλάδος), ΤΟΜΟΣ Α, 1935, ενώ η πρώτη δημοσίευση έγινε από τον Γ. Λαμπάκη που φωτογράφισε το Ναό στα 1896, (Δελτίο της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Γ, σελ. 39, εικόνα 8.

Τυπολογικά, ο ναός ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου δικιόνιου μετά τρούλου, τύπου ιδιαίτερα διαδεδομένου στον Ελληνικό χώρο στην περίπτωση ναών μετρίου μεγέθους. Όπως όλοι σχεδόν οι μεσοβυζαντινοί ναοί της Ελλάδος έτσι και αυτός έχει στην κάτοψη σχήμα τετράγωνο (7.20 x 7.30), με ελαφρά παράγωνη χάραξη, (γραφική ακανονιστία).

Ο τρούλος είναι Αθηναϊκού τύπου, οκτάπλευρος, κεραμοσκεπής με κοίλα βυζαντινά κεραμίδια και φέρει από ένα μαρμάρινο κιονίσκο με επίθημα σε κάθε ακμή. Η σημερινή μορφή του δεν είναι η αρχική, αλλά προέρχεται από μεταγενέστερες επεμβάσεις.

Εξωτερικά, η τοιχοδομία παρουσιάζει εξαιρετική επιμέλεια στην ανατολική και βόρεια όψη και διαμορφώνεται με πλήρες πλινθοπερίκλειστο σύστημα, ενώ στη δυτική και  νότια όψη είναι λιγότερο επιμελημένη με αργούς λίθους, η δε κρηπίδα στην βάση του ναού διαμορφώνεται με Spolia. Το εσωτερικό του ναού είναι σήμερα επιχρισμένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του. Ενδιαφέρουσα είναι η κεραμοπλαστική διακόσμηση του ναού με πλίνθινες οδοντωτές ταινίες, σκυφία, κουφικά, ηλιακά ωρολόγια, κλπ. Επίσης ο ναός κοσμείται εξωτερικά με σταυρούς από spolia, ενώ εσωτερικά εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο γλυπτός διάκοσμος των κιόνων και του διαλυμένου σήμερα μαρμάρινου τέμπλου.

Τα παράθυρα είναι μονόλοβα – δίλοβα – τρίλοβα με μαρμάρινους κιονίσκους με επιθήματα από γλυπτό διάκοσμο.

Ο ναός έχει υποστεί αλλοιώσεις εξαιτίας διαφόρων μεταγενεστέρων επεμβάσεων και πάσχει κυρίως από τέσσερα αίτια: σεισμό, έδαφος, αέρα και ύδατα (βροχής και υπόγεια), που έχουν προκαλέσει πολλαπλές βλάβες-φθορές, όπως διαφορικές καθιζήσεις, καθιζήσεις θολιτών, ρηγματώσεις, αποκολλήσεις, υγρασίες κατερχόμενες και ανερχόμενες, φθορές κονιαμάτων, κλπ.

Το μνημείο έχει υποστεί επεμβάσεις μεταξύ των ετών 1960-1985

Οι προτεινόμενες αναστηλωτικές εργασίες είναι σύμφωνες με τις Διεθνείς Αναστηλωτικές Αρχές, (Χάρτα Βενετίας, Διακήρυξη Άμστερνταμ, Σύμβαση Γρανάδας, κλπ.) και γίνονται με γνώμονα τον σεβασμό, την διατήρηση, την αποκατάσταση, συντήρηση, ανάδειξη και προστασία του μνημειακού, ιστορικού, αρχιτεκτονικού, καλλιτεχνικού, αισθητικού, μορφολογικού, δομικού και χρηστικού χαρακτήρα του Μνημείου, καθώς και του άμεσου περιβάλλοντός του, καθώς το μνημείο είναι εκτός των άλλων σημείο αναφοράς της πόλης και έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην Πολιτισμική ανέλιξη της Άμφισσας.

Κατά τη σύνταξη της μελέτης έγινε ενδελεχής ιστορική έρευνα, έρευνα των μεταγενέστερων επεμβάσεων και των σεισμών που έπληξαν την πόλη (πρόκειται για πολύ σεισμογενή περιοχή με μεγάλη επιτάχυνση και πολλά επίκεντρα στην εγγύς περιοχή) και μακροσκοπική διερεύνηση του υπεδάφους (σχηματισμοί φλύσχη).

 Προτάσεις για την αποκατάσταση/ στερέωση :

  • Προσωρινή υποστήλωση
  • Ενέματα σταθερής σύνθεσης κατά μήκος των ρηγματώσεων-αποκολλήσεων
  • Αποκατάσταση κατεστραμμένων κονιαμάτων/ αρμολογημάτων/ επιχρισμάτων με όμοια με τα παλαιά
  • Τοποθέτηση ξύλινων ελκυστήρων όπου έχουν κοπεί και προσθήκη νέων στα υπόλοιπα τόξα
  • Τοποθέτηση μεταλλικών ανοξείδωτων ελκυστήρων Φ25 πάνω από τους ξύλινους για την αποκατάσταση της διαφραγματικής λειτουργίας
  • Προσεκτική αποξύλωση κεραμιδιών, εξυγίανση εξωρραχίου, στεγανοποίηση και ανακεράμωση με χειροποίητα βυζαντινά κεραμίδια
  • Κατασκευή περιμετρικής θεμελιοδοκού από σκυρόδεμα & αποστραγγιστικής τάφρου
  • Αποκατάσταση τοιχογραφιών
  • Ανασύσταση και επανατοποθέτηση του μαρμάρινου τέμπλου
  • Αποκατάσταση κουφωμάτων
  • Διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου
  • Αποκατάσταση δαπέδων
  • Εργασίες ΗΜ εγκαταστάσεων