ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ-ΣΕΣΜΟΠΛΗΚΤΗ ΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΘΕΑ

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΑ-ΣΕΙΣΜΟΠΛΗΚΤΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΘΕΑ

  ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Πρόκειται για διώροφη  γωνιαία διπλοκατοικία με μικρό ανεξάρτητο υπόγειο, που αναπτύσσεται μέσα σε οικοπεδικό χώρο 360 Μ2, κηρυγμένη ως διατηρητέα από το ΥΠΕΧΩΔΕ. Βρίσκεται στην Καλλιθέα σε περιοχή πυκνοδομημένη, όπου ισχύει το συνεχές σύστημα δόμησης και σε θέση ενδιαφέρουσα μέσα στον ιστό της πόλης. Αποτελεί σημείο αναφοράς για τη γύρω περιοχή, είναι δε από τα λίγα εναπομείναντα παλαιά κτίρια στην περιοχή της Καλλιθέας, η οποία, την εποχή δόμησής του, λόγω καλού κλίματος και πράσινου αποτελούσε καλοκαιρινό θέρετρο της πόλεως των Αθηνών, ενώ, με τη Μικρασιατική καταστροφή, αποτέλεσε χώρο υποδοχής προσφύγων.

Η Καλλιθέα ιδρύθηκε από την «Οικοδομική Εταιρεία» το 1884. Το 1925 αναγνωρίζεται ως Κοινότητα και το 1933 Δήμος, για να καταλήξει σήμερα μια πολυάνθρωπη, πολύ-πολιτισμική, αλλά απάνθρωπη πόλη, χωρίς ίχνος σχεδόν μονοκατοικίας και πράσινου.

Το κτίριο είναι κεραμοσκεπές, πολυγωνικής κάτοψης και παραδοσιακού χαρακτήρα, σύμμικτης σήμερα κατασκευής λόγω μικρών προσθηκών και επισκευών, (λιθοδομή, πλινθοδομή, οπλισμένο σκυρόδεμα), με συνολική καλυπτόμενη επιφάνεια συμπεριλαμβανομένου του υπογείου 267,04m2. Από αυτά, τα 223,54m2 ανήκουν στο αρχικό κτίριο και τα 43,50m2 στις προσθήκες, συμπεριλαμβανομένων των παταριών.

Και στις δύο κύριες όψεις, η οικοδομική γραμμή συμπίπτει με τη ρυμοτομική. Όπως προκύπτει από τα παλαιά συμβόλαια, τον Κτηματολογικό Χάρτη Καλλιθέας του 1923, αλλά και από την τυπολογία –  μορφολογία του, το κτίριο πρέπει να οικοδομήθηκε περί τα τέλη του πρώτου τέταρτου του εικοστού αιώνα ως κτίριο κατοικίας. Σύμφωνα με μαρτυρίες παλαιών κατοίκων, και οι δύο όροφοι του κτιρίου αποτελούσαν μία κατοικία.

Η προσπέλαση στον αύλειο χώρο του, που είναι πολυγωνικός λόγω και του σχήματος του κτιρίου, γίνεται από δύο περίτεχνες μεταλλικές πόρτες που ανοίγονται στο μαντρότοιχο, ανά μία σε κάθε δρόμο. Η κάτοψη του ορόφου, που έχει είσοδο προς ανατολάς, διαρθρώνεται κατά τα νεοκλασικά πρότυπα, με δωμάτια δεξιά και αριστερά από τον κεντρικό διάδρομο. Έχει συνολικά τέσσερα κύρια δωμάτια, κουζίνα και WC, καθώς και μικρή σοφίτα-πατάρι πάνω από τους βοηθητικούς χώρους, η πρόσβαση στο οποίο γίνεται μέσω μικρής εσωτερικής ξύλινης κλίμακας. Τα δωμάτια που ανοίγονται προς την αυλή, απολήγουν όλα σε πολυγωνική μορφή, δημιουργώντας μια ιδιαιτερότητα στη μορφή του κτιρίου.

Η προσπέλαση στο ισόγειο, που είναι υπερυψωμένο κατά 70-80εκ. ως προς το δρόμο και αποτελείται συνολικά από έξη δωμάτια κύριας χρήσης και μικρή σοφίτα-πατάρι με ιδιαίτερη κλίμακα, γίνεται σήμερα από τη βόρεια πόρτα του τζαμωτού της πίσω όψης, μέσω του αύλειου χώρο. Από τα ίχνη πάνω στο επίχρισμα παλαιού ανοίγματος, θα μπορούσαμε να πούμε με βεβαιότητα ότι η πρόσβαση στο ισόγειο γινόταν παλαιότερα από την κεντρική ανατολική είσοδο και ότι η κάτοψη του ισογείου αναπτυσσόταν κατά τρόπο ανάλογο του ορόφου, με μικρές διαφοροποιήσεις. 

Ο φέρων οργανισμός της στέγης, αποτελείται από ξύλινα τριγωνικά ζευκτά. Η σύνδεση των ξύλινων στοιχείων γίνεται με γύφτικα καρφιά και καλύπτεται με παλαιά κοίλα κεραμίδια βυζαντινού τύπου.

Οι εξώθυρες του οικοπέδου είναι μεταλλικές από μασσίφ σίδερο περίτεχνου σχεδίου. Η κυρία είσοδος και σχεδόν όλες οι εσωτερικές είναι ταμπλαδωτές ξύλινες. Τα σκούρα παραθύρων και μπαλκονοθυρών είναι ξύλινα γαλλικά με τεμπλέκια. Τα τζαμλίκια είναι εν γένει ξύλινα δίφυλλα με οριζόντιο φεγγίτη στο άνω μέρος, πλην  του υαλοστασίου της τζαμαρίας του ισογείου, (δυτική όψη), που είναι μεταλλικό. Οι ποδιές των παραθύρων εσωτερικά είναι ξύλινες, διακοσμημένες με σύνθετα κυμάτια, ενώ εξωτερικά διαμορφώνονται με πλάκες μαρμάρου. Τα κατώφλια όλων των θυρών και εξωστοθυρών είναι μαρμάρινα.

Ο φέρων οργανισμός των πατωμάτων αποτελείται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό του, (χώροι κυρίας χρήσεως), από ξύλινες πατοδοκούς από πριστή ξυλεία, εγκιβωτισμένες στη λιθοδομή μέσω χαλαρών εδράσεων. Πλευρικά των δοκών του ορόφου, είναι καρφωμένοι πηχίσκοι, πάνω στους οποίους εδράζονται τεμάχια από τάβλες για τη δημιουργία ψευδοπατώματος. Το κενό μεταξύ πατώματος και ψευδοπατώματος πληρούται με χώμα και μπάζα. Στην άνω παρειά των δοκών φέρεται το δάπεδο από ξύλινες σανίδες. Οι δοκοί του πατώματος του ισογείου, πλην της στήριξής τους στη λιθοδομή, υποστηρίζονται και από ξύλινους ορθοστάτες-μπουντέλια, (τρεις κατά μήκος κάθε δοκού), που εδράζονται απευθείας στο έδαφος, ενώ υπάρχουν και εγκάρσιες δοκίδες κάτω από τις κύριες δοκούς.

Για τον καλύτερο εξαερισμό του ξύλινου πατώματος, υπάρχει κανάλι εξαερισμού, καθώς  το μπάζωμα σταματά 80εκ. περίπου κάτω από το ξύλινο δάπεδο, ενώ, για τον ίδιο σκοπό έχουν διαμορφωθεί οπές στο κάτω μέρος του τοίχου της κύριας όψης. Στους βοηθητικούς χώρους, τουαλέτες, πατάρια, μαγειρεία και εξώστες ο φέρων οργανισμός των πατωμάτων μορφούται από οπλισμένο σκυρόδεμα, (πλάκες, δοκοί).

Οι οροφές είναι από οροφοπήχεις, (μπαγδατόπηχες) διαστάσεων 2×2εκ. περίπου και στερεώνονται στην κάτω παρειά των δοκών του ορόφου και των ζευκτών της στέγης. Το οροφοκονίαμα στο ισόγειο είναι από γιαγλί με περίτεχνες γύψινες διακοσμήσεις. Στον όροφο αποκαλύφθηκαν οροφογραφίες και διακοσμητικές ταινίες με ζωγραφικό διάκοσμο, που διασώζονται αποσπασματικά λόγω αποσαθρώσεων και πτώσεων του αυθεντικού επιχρίσματος.  

Ο αύλειος χώρος του κτιρίου διαμορφώνεται σε διάφορες στάθμες με τη βοήθεια λιθόκτιστων τοιχίσκων με επίστεψη από ολόσωμο λαξευτό μάρμαρο. Ο μανδρότοιχος που περιφράσσει το οικόπεδο, είναι κατασκευασμένος από λιθοδομή, σοβατισμένη με πατητό επίχρισμα και επίστεψη από τσιμεντοκονία. Στο επάνω μέρος του μανδρότοιχου υπάρχει σήμερα νεώτερο σιδηρό κιγκλίδωμα. Από μαρτυρίες κατοίκων, ο μανδρότοιχος ήταν πολύ ψηλός μέχρι το τέλος της 10ετίας του 1950.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από την Πολεοδομία, το Υποθηκοφυλακείο Αθηνών και το Κτηματολόγιο, το κτίριο οικοδομήθηκε κατά το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, αφού το 1923 εμφανίζεται στο Κτηματολογικό διάγραμμα Καλλιθέας.

Κατά την περίοδο 1950-1957 και με βάση οικοδομική άδεια Πολεοδομικού Γραφείου Αθηνών – Προαστείων για «αντικατάσταση ξύλινου πατώματος με πλάκα από μπετόν αρμέ», γίνεται αντικατάσταση των παλαιών ξύλινων πατωμάτων των βοηθητικών χώρων και του δώματος με πλάκες οπλισμένου σκυροδέματος.

Το 1981, εκδίδεται από το ΤΑΣ άδεια επισκευής σεισμοπλήκτου, με βάση την οποία κατασκευάζονται τοπικοί μανδύες ενίσχυσης από πεταχτή τσιμεντοκονία. 

ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ – ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

Οι επεμβάσεις είναι κυρίως δομικές, ωστόσο το κτίριο έχει διατηρήσει την ακεραιότητα και τη συνοχή του, τόσο αισθητικά, όσο και στο επίπεδο της αντιληπτικότητας και ενότητας των χώρων του. Αυτό οφείλεται στην αυστηρή και ισχυρή γεωμετρική του διάρθρωση.

Κατά τη δόμηση του κτιρίου έχουν ακολουθηθεί τα νεοκλασικά πρότυπα, τόσο στην τυπική διαμόρφωση της κάτοψης, που είναι τριμερώς χωρισμένη, με το κλιμακοστάσιο στον κεντρικό άξονα, όσο και της όψης, που  όμως παρουσιάζει μεγάλη ελευθερία ως προς τη διαμόρφωση των όγκων.

Η κύρια όψη του κτιρίου, (αρχική φάση), ακολουθεί τη μορφολογία του κλασσικού ρυθμού, όσον αφορά στην παρουσία του άξονα, στη συμμετρία των κάθετων ανοιγμάτων ως προς τον άξονα και στην οριζόντια διάρθρωση-διαχωρισμό σε βάση, κορμό και στέψη. Η μικρή σε ύψος βάση της οδού Μενελάου, διαμορφώνεται με ανεπίχριστη λαξευτή λιθοδομή μεγάλων δόμων από ασβεστόλιθο και πωρόλιθο κατά το σύστημα της ισόδομης και διαχωρίζεται από τον κορμό με μικρό και απλό γείσο από λαξευτούς λίθους. Ο κορμός στο επίπεδο του υπερυψωμένου ισογείου φέρει απλό διάκοσμο με γραμμικές μαρμάρινες παραστάδες που περιβάλλουν την κυρία είσοδο.

Τα στοιχεία του ρυθμού  εμφανίζονται και στον όροφο όπου τα συμμετρικά ανοίγματα των παραθύρων φέρουν ποδιά με ταμπλά απλής μορφής. Η στέψη μορφώνεται με περιμετρικό γείσο, διακοσμημένο με κυμάτια από τραβηχτά επιχρίσματα, που υπάρχουν επάνω και κάτω από μια σειρά κιβωτιοειδών γεισιπόδων, το περίγραμμα των οποίων κοσμείται επίσης με κυμάτια. Η στέψη απολήγει σε πολυγωνική κεραμοσκεπή στέγη με κοίλα βυζαντινά κεραμίδια, ακροκέραμα στην περίμετρο και γωνιακά κεραμικά ανθέμια στις γωνίες. Ο κορμός, τέλος, που είναι επιχρισμένος με λείο σοβά από ασβεστοκονίαμα, αποτελείται από μια μόνο οριζόντια ζώνη, καθώς δεν διατρέχεται από διακοσμητική περιμετρική ταινία στο επίπεδο της στάθμης του ορόφου. Αυτό, προσδίδει στο κτίριο μια απλοποίηση ως προς τα νεοκλασικά πρότυπα.

ΣΤΕΡΕΩΤΙΚΗ-ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ-ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ & ΑΝΑΠΛΑΣΗ

Η επιλογή των Μεθοδολογιών Επέμβασης έγινε με γνώμονα το σεβασμό :

  • της αρχικής υπόστασης και των αυθεντικών του στοιχείων, καθώς και των μεταγενέστερων συμβατών επεμβάσεων,
  • των αρχιτεκτονικών και μορφολογικών στοιχείων του,
  • του αρχικού δομικού συστήματος και υλικών δόμησης.

 

Ταυτόχρονα, ελήφθησαν υπόψη :

  • το γεγονός ότι το κτίριο χαρακτηρίστηκε Κίτρινο κατά το σεισμό της 7/9/1999,
  • οι βλάβες-ζημιές που υπέστη το κτίριο λόγω του σεισμού της 7ης Σεπτεμβρίου 1999 & τα αιτία που τις προκάλεσαν,
  • το γεγονός ότι η αποκατάσταση με τοπικούς μανδύες μετά τους σεισμούς της 24ης Φεβρουαρίου 1981 απέτυχε να διασφαλίσει το κτίριο από νέες βλάβες,
  • η διεύρυνση μερικών από τις ρωγμές, σε δοκούς και υποστηλώματα, που υπέστη το κτίριο λόγω του σεισμού της Σκύρου του Ιουλίου 2001
  • οι απαιτήσεις των ισχυόντων Κανονισμών,
  • οι Αρχές Αναστήλωσης-Αποκατάστασης,
  • οι σύγχρονες ανάγκες των ενοίκων.

Για τη στερέωση & αποκατάσταση έγιναν τα ακόλουθα:

  1.  Καθαίρεση των μανδυών που κατασκευάσθηκαν μετά τον Σεισμό των Αλκυονίδων, (1981), (Α.Τ.Ο.Ε. 2251
  2. Αμφίπλευρος μανδύας από εκτοξευόμενο τσιμεντοκονίαμα 400kg/m3, οπλισμένος με πλέγμα Τ139 για την ενίσχυση των φερουσών τοιχοποιιών από λιθοδομή και την αύξηση της διατμητικής, εφελκυστικής και καμπτικής αντοχής του κτιρίου, (Κ.Π.Ο.Ε.Κ.Β.Σ. 5.2.3.4.), χωρίς Χρήση υδροβολής λόγω των οροφογραφιών
  3. Κατασκευή στη στάθμη του πατώματος και της στέγης περιμετρικού διαζώματος, από Ο.Σ. C16/20, για την αποκατάσταση της διαφραγματικής λειτουργίας του κτιρίου
  4. Εφαρμογή τσιμεντενέσεων κατά μήκος των ρηγματώσεων των φερόντων τοίχων από λιθοδομή, (Κ.Π.Ο.Ε.Κ.Β.Σ. 2.2.4.1.), προκειμένου να αποκατασταθεί η απωλεσθείσα λόγω των ρωγμών συνέχεια των τοιχοδομών
  5. Μερική Αποξύλωση σαθρών στοιχείων ξύλινης στέγης
  6. Στεγάνωση μικρής πλάκας δώματος με επίστρωση ασφαλτόπανου, (Α.Τ.Ο.Ε. 7912)
  7. Αποκατάσταση του δικτύου ύδρευσης, του αποχετευτικού δικτύου & αντικατάσταση των ειδών Υγιεινής
  8. Αποκατάσταση ηλεκτρικών εγκαταστάσεων
  9. Αποκατάσταση ξύλινων δαπέδων, καθαρισμός χώρου μεταξύ δαπέδου και ψευδοπατώματος από παλαιά μπάζα και πλήρωση με θερμοηχομονωτικό υλικό
  10. Επίστρωση τμήματος ισόγειας βεράντας με μάρμαρα όμοια με τα παλαιά
  11. Επισκευή ξύλινου εσωτερικού κλιμακοστασίου και χρωματισμός με βερνικόχρωμα
  12. Επισκευή και χρωματισμός ξύλινης σκάλας παταριού ορόφου
  13. Επισκευή εξωτερικής μεταλλικής κλίμακας ορόφου, χρωματισμός με ριπολίνη
  14. Επισκευή και χρωματισμός μεταλλικής σκάλας παταριού ισογείου
  15. Αποκατάσταση μπαγδατί και οροφοκονιαμάτων
  16. Στερέωση υποστρώματος οροφογραφιών, στερέωση ζωγραφικής επιφάνειας, αποκάλυψη των οροφογραφιών που είχαν καλυφθεί με υδρόχρωμα, συμπλήρωση περιοχών απώλειας & Αισθητική αποκατάσταση
  17. Επισκευή, συμπλήρωση, συντήρηση, χρωματισμός κουφωμάτων με ριπολίνες νερού, σύμφωνα με την εγκεκριμένη χρωματική μελέτη
  18. Επισκευή γύψινων διακοσμητικών στοιχείων
  19. Αποκατάσταση γείσου και τραβηχτών επιχρισμάτων γείσου και γεισιπόδων
  20. Χρωματισμός εσωτερικών τοίχων με πλαστικό χρώμα
  21. Χρωματισμός κτιρίου εξωτερικά με ανάγλυφο χρώμα τύπου Relief, σύμφωνα με την εγκεκριμένη χρωματική μελέτη
  22. Αποκατάσταση βλαβέντος Υποστηλώματος Κ8, με τη χρήση ειδικού τσιμεντοκονιάματος, υψηλής αντοχής και σταθερού όγκου, σύμφωνα με την παράγραφο 2.2 του τεύχους «Συνοπτικές Οδηγίες για επισκευή του Φέροντος Οργανισμού Κτιρίων από Οπλισμένο Σκυρόδεμα με Βλάβες από Σεισμό, Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. – Ο.Α.Σ.Π.»
  23. Αποκατάσταση των ρηγματώσεων των Υποστηλωμάτων και των Δοκών με την χρήση ενέσιμων ρητινών, σύμφωνα με την παράγραφο 2.5 του τεύχους «Συνοπτικές Οδηγίες για επισκευή του Φέροντος Οργανισμού Κτιρίων από Οπλισμένο Σκυρόδεμα με Βλάβες από Σε