ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΑΜΦΙΣΣΑΣ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ-ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ο Ιερός Ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου βρίσκεται στην πόλη της Άμφισσας, πρωτεύουσας του Νομού Φωκίδας και απέχει 200χλμ. από Αθήνα και 68χλμ. από Λειβαδιά.

Βρίσκεται στην παλαιά συνοικία Μάνδρας όπου και το ιστορικό-εμπορικό κέντρο της πόλης και στην ανατολική πλευρά κεντρικήςομώνυμης πλατείας, που έχει σήμερα μετονομασθεί σε Πλατεία Ηρώων. Ο ναός έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιοχριστιανικής βασιλικής, από την  οποία έχει διασωθεί στο βόρειο εξωτερικό χώρο του το σταυρόσχημο βαπτιστήριο με τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του.

Ο Ναός θεμελιώθηκε στις 21 Απριλίου 1859, κατ’ άλλους στις 24 Μαρτίου 1859 και εγκαινιάστηκε από το Μητροπολίτη Φωκίδος Δαβίδ Μολοχάδη στις 24 Μαρτίου 1869, παραμονή της εορτής του Ευαγγελισμού.

Με την Απόφαση αρ. 4605/1869 του τότε Υπουργείου Εκκλησιαστικών, ο Ναός αναγνωρίζεται ως ενοριακός.

Από την αρχειακή και τη μακροσκοπική επιτόπια έρευνα, καθώς και από τις διερευνητικές τομές που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της μελέτης, προκύπτει ότι ο Ναός έχει κατασκευαστεί σε μία μόνο φάση.

Μεταξύ των ελάχιστων βιβλιογραφικών αναφορών για το Ναό, (λόγω του ότι είναι νεώτερος), είναι και η μονογραφία του πατέρα Χρυσόστομου Θ. Χρυσόπουλου με τίτλο «Ο εν Αμφίσση Ιερός Μητροπολιτικός Ναός ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου». Επίσης, μικρής εκτάσεως αναφορά που αφορά στο ναό γίνεται και στην Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα καθώς και στην επί διδακτορία διατριβή «Η Ελλαδική Ναοδομία στην περίοδο του Νεοκλασσικισμού (1830-1912)» του κ. Γρηγόρη Πουλημένου.

Αντίθετα, υπάρχουν πολλές και εκτενείς αναφορές σε ό,τι έχει σχέση με τις αγιογραφίες του ναού, που έγιναν από το γνωστό ζωγράφο Σπύρο Παπαλουκά και θεωρούνται παγκοσμίως ως μοναδικό έργο μεταβυζαντινής αγιογραφίας.

Ο Ιερός Ναός έχει χαρακτηρισθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως κτίριο χρήζον ειδικής κρατικής προστασίας, ως χαρακτηριστικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα, ΦΕΚ 1080Β΄/ 31.8.2000, Απόφαση ΥΠ.ΠΟ./ ΑΡΧ./ Β1/ Φ26/ ΚΗΡ/ 36302/ 1097/ 8.8.2000. Μέχρι το 1990 οπότε κατασκευάστηκε ψηφιδωτό που απεικονίζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, στη Δυτική όψη του Ναού υπήρχε Κτητορική Επιγραφή.

Πρόκειται για (τρίκλιτη) σταυροειδή βασιλική μετά τρούλου ελληνοβυζαντινού ρυθμού, που είναι η δεσπόζουσα τάση την εποχή του Γεωργίου Α΄ και αποτελεί ναό σύνθετου τύπου, το δυτικό τμήμα του οποίου αποτελεί βασιλική, το δε ανατολικό απομίμηση 4κιόνιου. Οι τρουλαίες βασιλικές αποτελούν και την πολυπληθέστερη ομάδα βασιλικών που κτίστηκαν στο πλαίσιο του Ελληνοβυζαντινισμού. Η εποχή αυτή έχει να επιδείξει συνολικά σημαντικές αρχιτεκτονικές δημιουργίες. Πιστότερη έκφραση των δρωμένων της ιστορικής αυτής περιόδου αποτελεί η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, που εμφανίζεται με το ένδυμα διάφορων ρυθμών.

Το μνημείο έχει πολλές ομοιότητες με το Μητροπολιτικό Ναό των Αθηνών, που αποτελεί το καθοριστικό μνημείο της τάσης του Ελληνοβυζαντινισμού, αλλά και ολοκληρωμένο του πρότυπο. Είναι επίσης τρισυπόστατος και αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΠΙΣΚΕΥΗΣ & ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ

Η αποκατάσταση κινείται στο πλαίσιο μιας ολιστικής αντιμετώπισης μέσω ήπιων επεμβάσεων, όπως :

    •  σφράγιση βαθιών ρηγματώσεων βόρειας κόγχης για αποκατάσταση της συνέχειας του φορέα με ενέματα σταθερής σύνθεσης, συμβατής με τα παλαιά κονιάματα, μετά από λήψη δοκιμίων κονιάματος και σχετική έρευνα σε εγκεκριμένο εργαστήριο,
    • καθαίρεση νεωτερικού αρτιφισιέλ και λοιπών επιχρισμάτων και κονιαμάτων εξωτερικής τοιχοποιίας, επίχριση με υδραυλική κονία,
    • καθαρισμός και συντήρηση των λίθινων – μαρμάρινων επιφανειών όπου απαιτείται,
    • αντιμετώπιση  κατερχόμενης υγρασίας,
    • αποκατάσταση στεγών μετά από εξυγίανση των θολοδομιών, όπου απαιτείται,
    • συντήρηση-αισθητική αποκατάσταση τοιχογραφιών,
    • αντικατάσταση νεωτερικών κιγκλιδωμάτων παραθύρων,
    • επισκευή ξύλινων & μεταλλικών κουφωμάτων, αντικατάσταση υαλοπινάκων